„Naród, który traci pamięć, przestaje być narodem”.
Józef Piłsudski
W dniu 25 maja 2026 roku uczniowie klas 6a, 6b oraz 7a pod opieką nauczycieli: Pani Anny Bałuki, Pani Bernadety Michnowicz i Pana Waldemara Kilara uczestniczyli w wyjątkowej wycieczce edukacyjnej do Krosna. Był to dzień pełen refleksji nad historią, literaturą, patriotyzmem i znaczeniem narodowej tożsamości. Program wyjazdu obejmował dwa ważne wydarzenia kulturalne – spektakl „Syzyfowe prace” wystawiony przez Wrocławski Teatr IN-ART w Regionalnym Centrum Kultur Pogranicza oraz projekcję filmu „Skarbek” w Kinie Helios.
Pierwszym punktem wycieczki był spektakl oparty na powieści „Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego.
Przedstawienie przygotowane przez zespół Wrocławskiego Teatru IN-ART pod kierownictwem Jakuba Drobka zostało zrealizowane z ogromnym rozmachem i w niezwykle nowoczesnej formie scenicznej. Aktorzy w sugestywny sposób ukazali dramat młodzieży polskiej poddanej rusyfikacji w czasach zaborów. Szczególne wrażenie na uczniach zrobiły sceny przedstawiające dzieciństwo Marcina Borowicza w Gawronkach oraz jego pierwsze doświadczenia w szkole elementarnej w Owczarach. Ukazano samotność i zagubienie chłopca, który stopniowo ulegał wpływom rosyjskiego systemu edukacji. Bardzo sugestywnie przedstawiono również egzaminy do gimnazjum w Klerykowie – pełne napięcia wydarzenie symbolizujące wejście młodych bohaterów w świat bezwzględnej rusyfikacji.
Ważnym momentem spektaklu była także historia Tomasza „Figi” Waleckiego – ucznia surowo ukaranego przez nauczycieli za to, że sprzeciwił się zakłamywaniu polskiej historii przez rosyjskiego nauczyciela. Scena ta pokazała, że system szkolnictwa pod zaborem rosyjskim oparty był na strachu, karach i ślepym posłuszeństwie. Dzięki przedstawieniu uczniowie mogli lepiej zrozumieć, czym była „noc apuchtinowska” – okres nasilonej rusyfikacji po upadku powstania styczniowego, kiedy język polski, historia i kultura narodowa były systematycznie eliminowane ze szkół. Najbardziej poruszającą sceną widowiska okazała się recytacja „Reduty Ordona” Adama Mickiewicza przez Bernarda Zygiera podczas lekcji języka polskiego – przedmiotu nieobowiązkowego w czasach niewoli narodowej i nauczanego po rosyjsku. To wydarzenie było punktem zwrotnym w życiu bohaterów, w tym Marcina Borowicza, Andrzeja Radka, Mariana Gontali – uczniów gimnazjum w Klerykowie, którzy odkryli na nowo swoją polskość i zaczęli rozumieć znaczenie patriotyzmu. Spektakl ukazał również piękną i wartościową przyjaźń Marcina Borowicza z Andrzejem Radkiem – ubogim, ale niezwykle ambitnym chłopcem, który dzięki ciężkiej pracy i wytrwałości zdobywał wykształcenie. Relacja bohaterów pokazywała, że prawdziwa siła człowieka tkwi w odwadze, solidarności i wierności własnym wartościom.
Na szczególne uznanie zasługiwała również scenografia, która – choć oszczędna i nowoczesna – doskonale oddawała klimat epoki zaborów oraz emocje towarzyszące bohaterom. Twórcy przedstawienia umiejętnie wykorzystali symboliczne elementy dekoracji oraz dynamiczną zmianę przestrzeni scenicznej, dzięki czemu widzowie mogli przenosić się z rodzinnych Gawronek do szkolnych sal w Owczarach i Klerykowie. Ogromną rolę odegrała także gra świateł – przyciemnione, chłodne barwy podkreślały atmosferę zniewolenia i strachu, natomiast mocniejsze światło pojawiało się w chwilach przebudzenia patriotycznego bohaterów. Ważnym elementem przedstawienia była także muzyka oraz partie śpiewane, które nadawały spektaklowi emocjonalnej głębi. Dźwięki pojawiające się w kluczowych momentach wzmacniały dramatyzm wydarzeń, budowały nastrój refleksji i sprawiały, że historia Marcina Borowicza oraz jego kolegów jeszcze mocniej oddziaływała na publiczność.
Po zakończeniu spektaklu uczniowie udali się do Kina Helios, gdzie obejrzeli film „Skarbek” w reżyserii Jamesa Marquanda. Produkcja opowiada o niezwykłych losach Krystyny Skarbek (1908-1952) – legendarnej polskiej agentki brytyjskiego wywiadu z czasów II wojny światowej, uznawanej za jedną z najwybitniejszych kobiet-szpiegów w historii. Uważa się również, że jej niezwykłe losy stały się inspiracją dla postaci Vesper Lynd – bohaterki powieści „Casino Royale” autorstwa Iana Fleminga, twórcy serii o Jamesie Bondzie. Wielu historyków podkreśla, że właśnie Krystyna Skarbek mogła być jednym z pierwowzorów słynnych agentek pojawiających się w książkach i filmach o agencie 007. W filmie wystąpili między innymi: Morgane Polanski (Krystyna Skarbek), Malcolm McDowell (sir Owen O’Malley), Agata Kulesza (Stefania Skarbek), Piotr Adamczyk (oficer wywiadu), Piotr Trojan (członek ruchu oporu), Frederick Schmidt (agent brytyjskiego wywiadu). Film przedstawiał dramatyczne i pełne niebezpieczeństw misje Krystyny Skarbek podczas II wojny światowej. Bohaterka działała w okupowanej Europie, ryzykując własnym życiem, aby pomagać aliantom i ratować innych ludzi. Zdjęcia do produkcji realizowano między innymi w Bystrzycy Kłodzkiej, Warszawie, Lublinie, Modlinie.
Na uwagę zasługiwała również warstwa artystyczna filmu. Muzyka, której twórcą jest Joe Wilson Davies, budowała atmosferę napięcia, tajemnicy i nieustannego zagrożenia, towarzyszącego działalności konspiracyjnej Krystyny Skarbek. Delikatne, momentami melancholijne motywy podkreślały samotność bohaterki oraz ogrom poświęcenia, jakiego wymagała od niej służba dla ojczyzny i aliantów. W scenach akcji dynamiczne dźwięki wzmacniały emocje i pozwalały widzom jeszcze mocniej odczuć dramatyzm wydarzeń. Ważnym elementem filmu były także kostiumy, wiernie oddające realia lat II wojny światowej. Eleganckie stroje i wojskowe mundury pomagały budować autentyczny klimat epoki.
Film niósł ze sobą ważne przesłanie o odwadze, patriotyzmie i sile kobiet, które w czasie wojny często wykonywały niezwykle niebezpieczne zadania, pozostając jednocześnie niedocenione przez historię. Symbolem takiego poświęcenia stała się sama Krystyna Skarbek – kobieta odważna, inteligentna i bezgranicznie oddana sprawie wolności. Produkcja przypominała, że bohaterstwo nie zawsze zostaje nagrodzone sławą i uznaniem, a wiele Polek walczących podczas wojny przez długie lata pozostawało zapomnianych. Film uczył szacunku do historii, odwagi w podejmowaniu trudnych decyzji oraz odpowiedzialności za innych ludzi. Skłaniał także do refleksji nad tym, jak często największymi bohaterami okazują się osoby działające w cieniu, których zasługi doceniane są dopiero po wielu latach.
Wyjazd do Krosna był dla uczniów niezwykle cenną lekcją historii, literatury i patriotyzmu. Spektakl „Syzyfowe prace” przypomniał młodzieży, jak ważne są język ojczysty, kultura narodowa i pamięć historyczna. Film „Skarbek” pokazał natomiast, że odwaga, poświęcenie i miłość do ojczyzny mogą zmieniać bieg historii. Dzięki tej wycieczce uczniowie mogli przekonać się, że zarówno literatura, teatr, jak i film nie są jedynie opowieściami o przeszłości, ale ważnymi lekcjami o człowieku, jego wartościach i odpowiedzialności za przyszłość.